Εσπερινός της Συγχωρήσεως

Εσπερινός της Συγχωρήσεως

Με θρησκευτική κατάνυξη και ευλάβεια τελέστηκε ο Εσπερινός της Συγχωρήσεως στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, με την συμμετοχή ιερέων της πόλεως του Κιλκίς αλλά και της ευρύτερης Μητροπολιτικής περφερείας και πλήθους ευσεβών πιστών.
 
Την αρχή των πνευματικών ομιλιών, προετοιμάζοντας τους πιστούς για την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, έκανε ο Ιεροκήρυκας της Ι. Μητρόπολης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας Αρχιμανδρίτης π. Παντελεήμων Καραλάζος με θέμα: "Επίκαιρες επισημάνσεις του Μεγάλου Βασιλείου στο θέμα της νηστείας".
Ακολουθεί η ομιλία του πατρός Παντελεήμωνος:
Σεβαστοὶ πατέρες καὶ ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, εὐχαριστῶ ἀπὸ καρδίας τὸν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη σας κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ γιὰ τὴν ἰδιαίτερη τιμὴ ποὺ μοῦ ἔκανε νὰ ὁμιλήσω στὴν ἐν Χριστῷ σύναξή σας, καὶ μάλιστα στὸν κατανυκτικὸ αὐτὸ ἑσπερινὸ τῆς συγχωρήσεως μὲ τὸν ὁποῖο εἰσήλθαμε λειτουργικὰ στὴν φετινὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστή.
            Τὸ θέμα ποὺ ἐπέλεξα νὰ ἀναπτύξω στὴν ἀγάπη Σας εἶναι ἐπίκαιρο. Προέρχεται ἀπὸ τὸν Μέγα Βασίλειο, καὶ κυρίως ἀπὸ μιὰ ὁμιλία του στὸ 1ο κεφάλαιο τοῦ προφήτου Ἠσαΐου, τὸ ὁποῖο θὰ ἀκούσουμε αὔριο τὸ πρωί, στὴν ἀκολουθία τῆς ἕκτης ὥρας. Ἀπὸ τὴν θαυμάσια καὶ θεολογικώτατη αὐτὴν ὁμιλία τοῦ Μεγάλου αὐτοῦ Πατρὸς τῆς Ἐκκλησίας θὰ παρουσιάσουμε τὶς πολὺ ἐνδιαφέρουσες καὶ ἐπίκαιρες ἐπισημάνσεις του γιὰ τὴν νηστεία, στὶς ὁποίας τὸ πέλαγος θὰ εἰσέλθουμε αὔριο τὴν Καθαρὰ Δευτέρα.
            Ὁ προφήτης Ἠσαΐας ἀρχίζει τὸ θεόπνευστο βιβλίο του μὲ τὴν γνωστὴ φράση, «ἄκουε οὐρανὲ καὶ ἐνωτίζου γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησε». Ὅπως παρατηρεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος στὰ δογματικά του ἔπη, μὲ τὴν ἴδια φράση ξεκινᾶ καὶ ἡ περίφημη ὠδὴ τοῦ Μωϋσέως, ἡ ὁποία θὰ ἀναγινώσκεται στοὺς ναοὺς κάθε Τρίτη πρωὶ καθ’ ὅλη τὴν Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Ὁ μὲν Μωϋσῆς πρόφερε τὴν φράση αὐτὴ στὸν ἀπειθῆ λαό, ὅταν τοῦ ἔδινε τὸν θεῖο νόμο, ὁ Ἠσαΐας στὸν ἴδιο ἄνομο λαό, ὅταν πλέον ὁ παλαιὸς αὐτὸς λαὸς εἶχε ἐντελῶς καταλύσει τὸ θεόσδοτο Μωσαϊκὸ νόμο. Γιὰ πολλὲς ἀσέβειες καὶ ἁμαρτίες κατηγορεῖ τὸν λαὸ τῆς Ἰουδαίας ὁ Ἠσαΐας στὸ πρῶτο του κεφάλαιο. Μιὰ ἀπὸ τὶς πολλὲς κατηγορίες του εἶναι καὶ αὐτὴ τῆς καταστρατηγήσεως καὶ διαστροφῆς τῆς ἐντολῆς τῆς νηστείας.
            Συγκεκριμένα, ὁ Κύριος ὁ Θεὸς μὲ τὸ στόμα τοῦ προφήτου Του ἀπευθύνεται στὸν λαό Του καὶ τοῦ λέγει: «Τὴν νηστείαν ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου» - δηλαδή: «τὴν νηστεία σας τὴν μισεῖ ἡ ψυχή μου». Σχολιάζοντας τὴν ἀνθρωποπαθῆ αὐτὴν ἔκφραση ὁ Μέγας Βασίλειος παρατηρεῖ ὅτι ὁ Θεὸς μισεῖ τὴν ἀποχὴ ἀπὸ φαγητά, ὅταν αὐτὴ γίνεται πρὸς ἐπίδειξη καὶ περιορίζεται στό, «μὴ ἅψῃ, μηδὲ γεύσῃ, μηδὲ θίγῃς», δηλαδή, μὴν ἀκουμπήσεις καὶ μὴ ψηλαφήσεις αὐτὰ τὰ συγκεκριμένα φαγητὰ καὶ μὴ τὰ γευθεῖς». Δὲν ἔχει κανένα νόημα μιὰ τέτοια νηστεία, ὅταν αὐτὸς ποὺ τὴν μετέρχεται διάγει ἀπρόσεκτο βίο. Ἀδικεῖ, κοτσομπολεύει, ὀργίζεται, λαιμαργεῖ καὶ γενικὰ γίνεται ἕρμαιο στὰ ποικίλα πάθη καὶ ἁμαρτίες. Γι’ αὐτὸ τονίζει ὁ μέγας Ἱεράρχης, «Οὐκ ἐξαρκεῖ δὲ καθ᾽ ἑαυτὴν ἡ ἀποχὴ τῶν βρωμάτων, πρὸς τὸ ἐπαινετὴν ποιῆσαι τὴν νηστείαν· ἀλλὰ δεῖ καὶ τὴν λοιπὴν ἀγωγὴν προσεῖναι, ἔν τε λόγοις καὶ ἀναστροφαῖς, καὶ τῇ πρὸς τοὺς ὠφελεῖν δυναμένους συνουσίᾳ»· δηλαδή, δὲν ἀρκεῖ ἀπὸ μόνη της ἡ ἀποχὴ ἀπὸ συγκεκριμένα φαγητά, γιὰ νὰ καταστήσει ἐπαινετὴ τὴν νηστεία· πρέπει νὰ προστεθεῖ καὶ ἡ ὑπόλοιπη ἐξάσκηση τῆς ἀρετῆς· καὶ συγκεκριμένα χρειάζεται νὰ μελετοῦμε τὰ θεῖα διδάγματα, νὰ ἐπιδιώκουμε τὶς ἅγιες συναναστροφές καὶ νὰ κάνουμε παρέα μὲ αὐτοὺς ποὺ μποροῦν νὰ μᾶς ὠφελήσουν πνευματικά. Σὲ ὅλο αὐτὸ τὸν ἀγῶνα ὡς ἀναγκαῖο καὶ πολὺ βοηθητικὸ συμπλήρωμα ἔρχεται καὶ ἡ νηστεία. Ἀπὸ μόνη της ὅμως ὄχι μόνο δὲν ἔχει ἀξία, ἀλλὰ καὶ εἶναι μισητὴ στὰ μάτια τοῦ Θεοῦ.
            Στὴν συνέχεια ὁ ἅγιος σημειώνει ὅτι ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ τὰ περισσότερα τὰ ἐνεργεῖ στὸν νοῦ του: τὴν προσευχή, τὶς θεῖες μελέτες καὶ τὶς θεῖες θεωρίες. Γι’ αὐτὸ φροντίζει νὰ σχολάζει ἀπὸ περιττὲς ἀσχολίες, γιὰ νὰ ἀναζητεῖ τὴν Ἀλήθεια, δηλαδὴ τὸν Χριστό· διότι ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι κάτι τὸ ἀφηρημένο, ἀλλὰ συγκεκριμένο πρόσωπο, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Θεός μας. Λίγο κατεβαίνει στὴν ἐπιμέλεια τῆς σαρκός, καὶ ἀφοῦ ἐκπληρώσει τὶς βασικές του ἀνάγκες γιὰ τὴν ζωή, πάλι ἀνατρέχει πρὸς τὴν ἀφοσίωση στὴν ἐπιζήτηση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτὸ ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, λέει ὁ ἅγιος Βασίλειος, δουλαγωγεῖ τὴν σάρκα του καὶ ἐγκρατεύεται, γιὰ νὰ μὴ τυραννεῖ αὐτὴ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ ἀναγκάζει νὰ προσηλώνεται στὶς ἐπίγειες μέριμνες καὶ ἡδονές. Καὶ καταλήγει ὁ ἅγιος: «Ἀφοῦ λοιπὸν νεκρώσουμε τὰ μέλη μας τὰ ἐπὶ γῆς καὶ μὲ λόγους τῶν ἁγίων, οἱ ὁποῖοι ἐπιπλήττουν καὶ καταστέλλουν τὴν σάρκα μας καὶ μὲ ἀποχὴ ἀπὸ φαγητά, τότε ἂς νηστεύσουμε νηστεία δεκτὴ καὶ εὐάρεστη στὸν Κύριο».
            Ἐμβαθύνοντας στὸν λόγο του ὁ μέγας Πατὴρ τῆς Ἐκκλησίας παρατηρεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸ νὰ νηστεύει μόνο τὸ σῶμα, ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ δοθεῖ πολλὴ προσοχὴ καὶ στὴν νηστεία τῆς ψυχῆς. Ὅπως ὁ ἄνθρωπος εἶναι διπλός, ἀποτελεῖται ἀπὸ ψυχὴ καὶ σῶμα, ἔτσι καὶ οἱ τροφὲς εἶναι διπλές, ἄλλες τρέφουν τὴν ψυχὴ καὶ ἄλλες τὸ σῶμα, ὥστε αὐτὰ νὰ γίνονται εὔρωστα καὶ νὰ ἐκφράζουν μὲ ὑγιῆ τρόπο τὶς οἰκεῖες τους δυνάμεις. Γιὰ παράδειγμα, τὸ σῶμα νὰ κινεῖται, νὰ τρέχει κ.τ.λ., ἐνῶ ἡ ψυχὴ νὰ ἔχει μέσα της εἰρήνη, πραότητα, νὰ ἀγαπᾶ κ.τ.λ.
            Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, παρατηρεῖ ὁ Ἱεροφάντωρ ἅγιος τὸ νὰ νηστεύουμε ἀπὸ τροφὲς τοῦ σώματος μέσα στὴν Ἐκκλησία, αὐτὸ μᾶς ὠφελεῖ στὴν πνευματική μας ζωὴ καὶ ὀφείλουμε νὰ τὸ ἐπιδιώκουμε. Ὅμως νὰ νηστεύει ἡ ψυχή μας ἀπὸ τὶς ἀπαραίτητες γι’ αὐτὴν τροφὲς αὐτὸ εἶναι ἐπιβλαβὲς καὶ μισητὸ στὸν Κύριο καὶ Θεό μας. Ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν νηστεία πρέπει νὰ φυλαγόμαστε, διότι γι’ αὐτὴν λέγει ὁ Κύριος ὅτι δικαίως τὴν μισεῖ. Και αὐτὴν εἶναι ποὺ ἀπεύχεται ὁ σοφὸς Σολομώντας λέγοντας: «Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχὰς δικαίων» (Παροιμ. 10,3). Διότι ἐδῶ δὲν ὁμιλεῖ γιὰ σωματικὸ λιμό (διότι, διαφορετικά, θὰ ἔλεγε «σώματα δικαίων»), ἀλλὰ γιὰ ψυχικὸ λιμό. Διότι ἂν αὐτὸς ὁ λόγος ἀναφερόταν στὸν λιμὸ τοῦ σώματος, θὰ τὸν διέψευδε ἡ ζωὴ τῶν ἁγίων ἀνθρώπων. Ἀφοῦ καὶ ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος, ὁ ὁποῖος ἀνάμεσα σ’ αὐτὰ ποὺ καυχιόταν ἦταν καὶ τὸ ὅτι πέρασε «ἐν νηστείαις πολλάκις, ἐν λιμῷ καὶ δίψει». Ὅμοιος μὲ αὐτὴ τὴν φράση εἶναι καὶ ὁ ψαλμικὸς στίχος, «νεώτερος ἐγενόμην καὶ γὰρ ἐγήρασα καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους» (ψ. 36,25). Εἶναι λάθος νὰ ἀποδώσουμε αὐτὸ στὴν σωματικὴ πεῖνα (λιμό). Διότι γνωρίζουμε ὅτι ὁ προφήτης Ἠλίας ζήτησε ἄρτο ἀπὸ τὴν Σιδώνισσα χήρα. Ἀλλὰ καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ, τοῦ δικαίου, δηλαδὴ οἱ υἱοί του ζητοῦσαν ἄρτους ἀπὸ τὴν Αἴγυπτο, γιὰ νὰ μὴν πεθάνουν ἀπὸ τὸν λιμό.
            Γι’ αὐτὸ χρειάζεται νὰ προχωρήσουμε πιὸ πέρα ἀπὸ τὸ γράμμα τῶν λόγων, καὶ νὰ εἰσχωρήσουμε στὸ βαθύτερο νόημά τους. Καὶ ἂν τὸ κάνουμε αὐτό, τότε θὰ ἐξαφανισθεῖ κάθε φαινομενικὴ ἀντίθεση στὰ λόγια τῆς Γραφῆς.
            Νηστεία, λοιπόν, μισητὴ στὸν Θεὸ εἶναι ἡ ἀδιαφορία γιὰ τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ· τὸ νὰ μὴν ἔχει ὁ ἄνθρωπος ὄρεξη νὰ ἀκούει λόγο Θεοῦ. Ἂν λοιπὸν κάποιος δὲν τρέφεται μὲ τὰ λόγια τῶν Γραφῶν καὶ τῶν ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς νηστεύει νηστεία μισητὴ στὸν Θεό. Αὐτὴ τὴν νηστεία νήστευαν οἱ Ἑβραῖοι, γι’ αὐτὸ καὶ τοὺς κατηγοροῦσε ὁ Θεὸς διὰ μέσου τοῦ προφήτου Του Ἠσαΐου, λέγοντας: «τὴν νηστείαν ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου». Τότε ἐκπληρωνόταν καὶ ὁ λόγος τοῦ προφήτου Ἀμὼς ποὺ ἔλεγε: «8.11 ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαποστελῶ λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτου οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου».
            Στὴν συνέχεια τοῦ λόγου του ὁ Μ. Βασίλειος χρησιμοποιεῖ ἕνα ὡραῖο παράδειγμα· τὸ παράδειγμα τῆς ζυγαριᾶς. Ὅταν τὸ ἕνα σκέλος της εἶναι βαρύ, ἀνυψώνεται τὸ ἄλλο. Ἔτσι καὶ μὲ τὸν ἄνθρωπο. Ὅταν ἡ σάρκα περιποιεῖται καὶ αὐξάνεται, ὁ νοῦς γίνεται ἀσθενέστερος. Ὅταν ὅμως ὁ νοῦς εἶναι ὑγιής, ἡ σάρκα λεπτύνεται. Καὶ αὐτὸ εἶναι ποὺ λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «ὅσο ὁ ἔξω ἄνθρωπος διαφθείρεται, τόσο ὁ ἔσω ἀνακαινίζεται», ἢ ἐπίσης λέει, «ὅταν ἀσθενῶ, τότε εἶμαι δυνατός». Διότι ἀπὸ τὴν πλούσια καὶ λιπαρὴ τροφὴ ὑψώνονται σκοτεινὲς ἀναθυμιάσεις, οἱ ὁποῖες σὰν πυκνὴ νεφέλη διακόπτουν τὶς ἐλλάμψεις ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Μωϋσῆς ἀνεβαίνοντας πρὸς τὴν θεωρία τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν νοῦ του, πέρασε ἄσιτος καὶ ἄποτος 40 ἡμέρες, διότι ἤθελε νὰ κρατήσει ἀθόλωτο τὸ ἡγεμονικὸ τῆς ψυχῆς. Τὸ ἴδιο καὶ ὁ προφήτης Ἠλίας 40 ἡμέρες ἐπιζητῶντας τὸν Θεὸ διὰ τῆς προσευχῆς, δὲν γεύθηκε τίποτε, γιὰ νὰ μὴ σκοτίσει τὸν νοῦ του καθόλου μὲ τὶς τροφές. Ἀντίθετα, ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς, ὅταν ἀναστήθηκε ἀπὸ τοὺς νεκρούς, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀνεβεῖ στοὺς ουρανούς, γεύθηκε τροφῆς, γιὰ νὰ ἐπιβεβαιώσει ὅτι πραγματικὰ ἀναστήθηκε· πραγματικὰ ἔφερε τὸ σῶμα Του καὶ δὲν ἦταν μόνο πνεῦμα. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη, συγκαταβαίνοντας στοὺς ἀνθρώπους, νήστευσε, δείχνοντας ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἄσκηση σ’ αὐτὸν ποὺ πρόκειται νὰ ἀποδυθεῖ στὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῶν πειρασμῶν. Διότι ὁ ὑπωπιασμὸς τοῦ σώματος σὰν κάποιος γυμναστὴς τοῦ σώματος, τὸ γυμνάζει, γιὰ νὰ νικήσει.
            Δὲν πρέπει ὅμως, τονίζει ὁ Μ.Βασίλειος, νὰ μεταχειριζόμαστε τὴν σάρκα μὲ τὴν νηστεία ἔτσι, ὥστε νὰ τῆς παραλύουμε τὸν φυσικό της τόνο- τὴν ὑγεία- διότι ἔτσι ζημιώνεται καὶ ὁ νοῦς ἀπὸ τὴν πολλὴ ἀσιτία καὶ πάλι σκοτίζεται καὶ μένει ἄπρακτος πρὸς τὶς οἰκεῖες ἐνέργειές του.
            Στὸ ἴδιο πνεῦμα κατανοοῦνται, λέγει ὁ ἱερὸς Πατήρ, καὶ τὰ λόγια τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ ὅτι ὅσο χρόνο ὁ Νυμφίος εἶναι παρών, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ υἱοὶ τοῦ Νυμφίου νὰ νηστεύουν· θὰ ἔλθουν ἡμέρες, ὅταν θὰ ἀπομακρυνθεῖ ἀπὸ αὐτοὺς ὁ Νυμφίος, καὶ τότε θὰ νηστεύσουν. Μὲ τὰ λόγια Του αὐτὰ ὁ Κύριος μᾶς δίνει τὴν ἐντολή, ἀφοῦ Αὐτὸς εἶναι παρὼν στὴν ζωή μας-μέσα στὴν Ἐκκλησία- νὰ μὴ νηστεύουμε ἀπὸ τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ, τὶς θεῖες διδασκαλίες καὶ ἀπὸ τὸν Ἄρτο ποὺ κατέβηκε ἀπὸ τὸν Οὐρανό, δηλαδὴ τὴν Σάρκα Του καὶ τὸ Αἷμα Του, διότι αὐτὰ εἶναι ἡ αἰτία γιὰ νὰ ἀποκτήσουμε τὴν αἰώνια ζωή. Μιὰ τέτοια νηστεία τὴν μισεῖ ὁ Κύριος. Ἑπομένως, ἀφοῦ εἴμαστε μέσα στὴν Ἐκκλησία καὶ ἔχουμε μαζί μας τὸν Νυμφίο μας Χριστό, ὀφείλουμε νὰ εὐωχούμαστε συνεχῶς μὲ τὸ συμπόσιο τῆς πίστεως, τρώγοντας καὶ πίνοντας τὸ Ζωοποιὸ Σῶμα Του καὶ τὸ Τίμιο Αἷμα Του καὶ ἀπολαμβάνοντας ἀκόρεστα τὶς θεῖες διδασκαλίες. Ἀντίθετα, ὅταν κάποιος ζεῖ μιὰ τέτοια ζωὴ καὶ κάνει τέτοιες ἁμαρτίες, ποὺ δὲν τοῦ ἐπιτρέπουν νὰ κοινωνᾶ τὸν Χριστὸ καὶ ἀκόμη, ὅταν φεύγει ἀπὸ αὐτὸν ἡ ὄρεξη γιὰ τὶς θεῖες διδασκαλίες, τότε πραγματικὰ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ νὰ ἀποφύγει τὴν λύπη, διότι τοῦ λείπει ὁ Χριστός. Ἔφυγε ἀπὸ αὐτὸν ὁ Χριστός. Ἔτσι, πραγματοποιεῖται σ’ αὐτὸν τό· «Ὅταν θὰ ἀπομακρυνθεῖ ἀπὸ αὐτοὺς ὁ Νυμφίος, τότε θὰ νηστεύσουν»-δηλαδὴ θὰ πενθήσουν, θὰ λυπηθοῦν, θὰ γεμίσουν ἀπὸ ἄγχος, κατήφεια, μελαγχολία, θὰ αἰσθάνονται κενὸ καὶ δὲν θὰ τοὺς γεμίζει τίποτε.
            Ἀφοῦ, λοιπόν, νηστεία καὶ θλίψη κατὰ μία ἔννοια εἶναι ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τὰ τοῦ Θεοῦ πράγματα, ἐνῶ χαρὰ καὶ συμπόσιο καὶ ἑορτὴ εἶναι ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τὶς τροφὲς σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν πυκνότερη προσέλευση στὴν Ἐκκλησία καὶ τὰ θεῖα ἀναγνώσματα καὶ τὴν Θεία Κοινωνία, καὶ ἐμεῖς ἂς ἑτοιμαστοῦμε μὲ πολλὴ χαρὰ νὰ ὑποδεχθοῦμε τὴν χάρη τῆς Νηστείας. Διότι αὐτὸ ἀκούσαμε καὶ σήμερα τὸ πρωὶ νὰ μᾶς διατάζει ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς: «Ὅταν νηστεύετε, νὰ μὴ γίνεσθε σκυθρωποί, ὅπως οἱ ὑποκριτές». Μὲ τὴν νηστεία τρέφεται ἡ ψυχή σου καὶ ἀγάλλεται μὲ οὐράνια χαρά, καὶ ἐσὺ κατσουφιάζεις; Γκρινιάζεις, βλέποντάς την νὰ ἔρχεται; Εἶναι ἄτοπο, λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος, νὰ μὴ χαίρεσαι γιὰ τὴν ὑγεία τῆς ψυχῆς σου, ἀλλὰ νὰ λυπᾶσαι ποὺ ἀπέχεις ἀπὸ διάφορες τροφές. Διότι ἔτσι φανερώνεις ὅτι πιὸ πολὺ χαίρεσαι μὲ τὶς ἡδονὲς τῆς γαστρός, παρὰ μὲ τὴν ἐπιμέλεια τῆς ψυχῆς. Τὸ νὰ χορταίνει ἡ κοιλιά μας ἀπὸ φαγητὰ βάζει φραγμὸ στὴν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἐνῶ ἡ νηστεία προξενεῖ πολὺ κέρδος στὴν ψυχή.
            Νὰ χαιρόμαστε, λοιπόν, καὶ νὰ μὴ σκυθρωπάζουμε, διότι ἡ νηστεία μᾶς ἔχει δοθεῖ ἀπὸ τὸν Θεό, τὸν Ἰατρό μας, ὡς φάρμακο ποὺ θεραπεύει τὴν ἁμαρτία. Ὅπως ἀκριβῶς τὰ μικρόβια ποὺ ζοῦν στὰ σωθικά μας, θανατώνονται μὲ τὰ πικρὰ φάρμακα καὶ ἐξαφανίζονται, ἔτσι καὶ τὴν ἁμαρτία ποὺ παρασιτεῖ στὸ βάθος τῆς ψυχῆς μας, τὴν θανατώνει μέσα μας τὸ φάρμακο τῆς νηστείας, ὅταν τὸ λαμβάνουμε σύμφωνα μὲ τὴν συνταγὴ τῆς Ἐκκλησίας· οὔτε τόσο μεγάλη δόση, ποὺ νὰ μᾶς φαρμακώσει, οὔτε τόσο μικρὴ καὶ ἐπιπόλαια, ποὺ νὰ μὴν ἐνεργεῖ τίποτε κατὰ τῆς ἀσθενείας τῆς ἁμαρτίας· ἀλλὰ καὶ στὴν σωστὴ δοσολογία καὶ μαζὶ μὲ ὅλη τὴν θεραπευτικὴ ἀγωγή- θεία Κοινωνία, θεῖο κήρυγμα, προσευχές, ἀγαθοεργίες κ.τ.ὅ.. Περισσότερες λεπτομέρειες γιὰ τὴν δοσολογία μας ὁ καθένας μας θὰ λάβει ἀπὸ τὸν πνευματικό του, τὸν ἐξομολόγο του.
             Τί ἄλλο ὅμως προσθέτει ὁ Κύριος; «Σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν καὶ νίψαι τὸ πρόσωπον». Καὶ ἑρμηνεύει ὁ ἅγιος Βασίλειος: «Σὲ μυστήρια σὲ καλεῖ ὁ Λόγος. Ὁ ἀλειψάμενος χρίσθηκε. Ὁ νιψάμενος ἀπεπλύνατο - πλύθηκε». Ἐδῶ γίνεται ὑπαινιγμὸς στὰ Μυστήρια τοῦ Βαπτίσματος καὶ τοῦ χρίσματος. Ὅποιος δὲν ἀπόλαυσε τὸ θεῖο λουτρὸ καὶ τὸ Ἅγιο Χρῖσμα, εἶναι περιττὴ γι' αὐτὸν ἡ νηστεία. Βλέπουμε καὶ τοὺς μουσουλμάνους νὰ ἔχουν κάποια μορφὴ νηστείας - τὸ ραμαζάνι. Ὅμως δὲν τοὺς ὠφελεῖ καθόλου στὴν σωτηρία, διότι εἶναι ἔξω ἀπὸ τὴν ὀρθὴ πίστη καὶ τὴν θεία χάρη. Τότε ἐνεργεῖ ἡ χάρις τῆς νηστείας, ὅταν ὁ ἄνθρωπος προηγουμένως ἔχει μπολιασθεῖ στὸ δένδρο τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὸ βάπτισμα καὶ ἔχει ἀλειφθεῖ ἡ ὕπαρξή του μὲ τὴν σφραγίδα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
            Τέλος, ἐπισημαίνει ὁ ἅγιος, σχολιάζοντας τὴν παραπάνω προτροπὴ τοῦ Κυρίου, ὅτι ὅταν νηστεύουμε χρειάζεται νὰ ἀποπλύνουμε τὴν ψυχή μας ἀπὸ τὰ ἁμαρτήματα καὶ νὰ χρίσουμε τὴν κεφαλή μας μὲ τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἰδίως τὴν θεία Κοινωνία. Νὰ μὴν ἀφανίσουμε τὸ πρόσωπό μας, ὅπως οἱ ὑποκριτές. Ὅποιος νηστεύει σωστά, δηλαδὴ ταυτόχρονα ἀγωνίζεται νὰ ξεπλένει τὴν ψυχὴ του ἀπὸ τὰ τυραννικὰ πάθη καὶ τὶς ἁμαρτίες καὶ νὰ τὴν ἀλείφει μὲ τὰ Ἄχραντα Μυστήρια καὶ τὴν ἐξομολόγηση καὶ προσευχή, αὐτὸς ἔχει καθαρὸ πρόσωπο - ἀστραφτερό. Ἡ χάρη τοῦ ἁγνοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνα καὶ τῆς νηστείας τὸν καθιστὰ εὐπρόσωπο, πρόσχαρο καὶ φωτεινὸ στὸ πρόσωπο. Ἀντίθετα, ἂν ὑποκριτικὰ φορᾶ τὸ προσωπεῖο τῆς εὐσεβείας μὲ τὸ νὰ ἀπέχει ἀπὸ τὶς τροφὲς τὸν καιρὸ τῆς νηστείας, ἀλλὰ παραμένει ράθυμος στὸν ἀγῶνα κατὰ τῶν παθῶν καὶ δὲν προσέρχεται συχνὰ καὶ ἐν μετανοίᾳ στὴν ἐξομολόγηση καὶ τὴν θεία κοινωνία, εὔκολα προδίδεται καὶ ἐλέγχεται. Τὸν ἐλέγχει τὸ πρόσωπό του, τὸ ὁποῖο εἶναι σκυθρωπὸ ἐξ αἰτίας τῶν παθῶν ποὺ τὸν ταλαιπωροῦν μέσα του, τῆς ὀργῆς, τῆς μνησικακίας, τῆς ζήλειας, τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, τῆς πλεονεξίας καὶ πολλῶν ἄλλων ἐμπαθῶν καταστάσεων.
            Ἂς νηστεύσουμε, λοιπόν, ἀγαπητοί μου ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, τέτοια νηστεία ποὺ νὰ ἀναπαύει τὸν Κύριό μας Ἰησοῦ, ὥστε λουσμένοι καὶ καθαρισμένοι ἀπὸ τὴν ἀκαθαρσία τῶν παθῶν καὶ χρισμένοι καὶ ἀλειμμένοι μὲ τὴν ἄφθαστη χάρη τῶν θείων μυστηρίων, γεμάτοι χαρὰ πνευματικὴ καὶ μὲ πρόσωπο φωτεινὸ ἀπὸ τὴν θεία χάρη νὰ ἑορτάσουμε καὶ τὸ Πανάγιο Πάσχα πρεσβείαις τοῦ Ἁγίου Βασιλείου τοῦ Μεγάλου καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Ἀμήν.

Εσπερινός της Συγχωρήσεως
Εσπερινός της Συγχωρήσεως
Εσπερινός της Συγχωρήσεως
Εσπερινός της Συγχωρήσεως
Εσπερινός της Συγχωρήσεως
Εσπερινός της Συγχωρήσεως